Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường, nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam ngày càng quan tâm đến quy trình kiểm kê khí nhà kính và quản lý carbon footprint. Hoạt động kiểm kê này giúp doanh nghiệp đo lường tổng lượng phát thải khí nhà kính của mình và lập kế hoạch giảm thiểu hiệu quả.
Kiểm kê khí nhà kính được coi là bước cơ bản để xác định lượng phát thải từ các nguồn và đề ra các giải pháp giảm thiểu phát thải. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn 5 bước cơ bản trong quy trình kiểm kê khí nhà kính cho mọi loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam, giúp xây dựng chiến lược quản lý dấu chân các-bon phù hợp, đồng thời tuân thủ Luật Bảo vệ môi trường 2020 cùng các quy định liên quan.
Khái niệm carbon footprint và cơ sở pháp lý
Carbon footprint (dấu chân các-bon) là tổng lượng khí nhà kính mà một tổ chức, sản phẩm hoặc cá nhân thải ra trong quá trình hoạt động sản xuất, tiêu thụ và các hoạt động khác. Việc tính toán carbon footprint giúp doanh nghiệp nhận biết mức phát thải của mình và từ đó xây dựng các biện pháp giảm thiểu phù hợp.
Kiểm kê khí nhà kính (GHG inventory) là quá trình đo lường và ghi nhận lượng khí nhà kính mà tổ chức hoặc doanh nghiệp phát thải trong một khoảng thời gian cụ thể. Quá trình kiểm kê bao gồm thu thập dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, sản xuất và các hoạt động liên quan đến phát thải, sau đó tính toán dựa trên các hệ số phát thải. Kết quả kiểm kê cho biết tổng phát thải khí nhà kính (tổng carbon footprint) của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo. Đây là cơ sở để đề ra các giải pháp giảm phát thải phù hợp.
Về cơ sở pháp lý, Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Luật số 72/2020/QH14) quy định rằng các cơ sở phát thải khí nhà kính thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Ngoài ra, Nghị định 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022 cũng nêu rõ các điều kiện để xác định đối tượng phải kiểm kê, ví dụ: cơ sở có mức phát thải từ 3.000 tCO2 tương đương/năm trở lên hoặc thuộc các ngành, lĩnh vực quy định. Những quy định này nhằm đảm bảo doanh nghiệp nhận diện và báo cáo đầy đủ lượng khí thải.
5 bước cơ bản trong quy trình kiểm kê khí nhà kính
Bước 1:
Xác định phạm vi và mục tiêu của quy trình kiểm kê khí nhà kính: Doanh nghiệp cần xác định phạm vi hoạt động (ví dụ: toàn bộ nhà máy hoặc phân xưởng cụ thể) và mục tiêu của kiểm kê (báo cáo nội bộ hay tuân thủ quy định pháp luật). Phạm vi kiểm kê thường bao gồm các nguồn phát thải trực tiếp (từ đốt nhiên liệu, quy trình sản xuất) và gián tiếp (phát thải do sử dụng điện năng). Việc xác định kỹ lưỡng phạm vi giúp doanh nghiệp tập trung đo lường những nguồn phát thải quan trọng và quản lý tốt carbon footprint của toàn bộ hoạt động.
Bước 2:
Thu thập số liệu hoạt động của quy trình kiểm kê khí nhà kính: Tiến hành thu thập dữ liệu liên quan đến phát thải khí nhà kính, như lượng nhiên liệu tiêu thụ (than, dầu diesel, gas), điện năng sử dụng, vận tải, sản lượng sản xuất, chất thải phát sinh… Dữ liệu này có thể lấy từ hóa đơn, nhật ký vận hành, báo cáo tiêu thụ năng lượng hoặc hệ thống quản lý sản xuất của doanh nghiệp. Đây là bước nền tảng để tính toán carbon footprint của toàn bộ hoạt động.
Bước 3:
Chọn phương pháp và hệ số phát thải trong quy trình kiểm kê khí nhà kính: Lựa chọn phương pháp tính toán phù hợp (ví dụ theo hướng dẫn của IPCC hoặc quy định của Việt Nam) và xác định hệ số phát thải tương ứng cho từng loại hoạt động (ví dụ: kg CO2/lít xăng, kg CO2/kWh). Quá trình này đảm bảo kết quả tính toán phù hợp với thực tế và dự báo chính xác carbon footprint của doanh nghiệp.
Bước 4:
Tính toán lượng phát thải: Sử dụng số liệu thu thập được và hệ số phát thải để tính lượng phát thải mỗi nguồn theo công thức: phát thải = dữ liệu hoạt động × hệ số phát thải. Sau đó quy đổi các loại khí nhà kính khác về CO2 tương đương để tính tổng carbon footprint của doanh nghiệp trong kỳ kiểm kê.
Bước 5:
Báo cáo kết quả và lập kế hoạch giảm nhẹ: Tổng hợp kết quả kiểm kê thành báo cáo theo yêu cầu (báo cáo cho cơ quan quản lý hoặc báo cáo nội bộ). Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ lưỡng tính đầy đủ và chính xác của báo cáo, sau đó sử dụng kết quả để xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải (giảm carbon footprint) như tối ưu hóa quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả tiết kiệm năng lượng.
Ví dụ minh họa: Giả sử một nhà máy có mức tiêu thụ 100.000 kWh điện và 50.000 lít dầu diesel mỗi năm. Doanh nghiệp sẽ thu thập các số liệu này, sau đó sử dụng hệ số phát thải tương ứng (ví dụ: 0,7 kg CO2/kWh điện và 2,68 kg CO2/lít dầu diesel) để tính phát thải từng nguồn. Tổng phát thải carbon footprint được xác định bằng tổng các giá trị trên, giúp nhà máy nhận biết hoạt động nào gây ra phát thải nhiều nhất và từ đó có giải pháp giảm thiểu phù hợp.
Hỏi – Đáp kiến thức kiểm kê khí nhà kính
Hỏi: Carbon footprint là gì?
Đáp: Carbon footprint (dấu chân các-bon) là tổng lượng khí nhà kính phát thải ra môi trường trong toàn bộ quá trình hoạt động của một tổ chức hoặc sản phẩm. Đo lường chỉ số này giúp doanh nghiệp đánh giá tác động môi trường và tìm cách giảm thiểu hiệu quả.
Hỏi: Cơ sở nào phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính?
Đáp: Theo quy định Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở phát thải khí nhà kính có mức phát thải hằng năm từ 3.000 tCO2 tương đương trở lên (ví dụ: nhà máy điện, cơ sở sản xuất công nghiệp, công ty vận tải lớn, tòa nhà thương mại, nhà máy xử lý chất thải) phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Hỏi: 5 bước cơ bản của quy trình kiểm kê khí nhà kính gồm những gì?
Đáp: Quy trình kiểm kê khí nhà kính bao gồm: (1) xác định phạm vi và mục tiêu; (2) thu thập số liệu hoạt động; (3) chọn phương pháp tính và hệ số phát thải; (4) tính toán lượng phát thải; (5) lập báo cáo kết quả và kế hoạch giảm nhẹ phát thải.
Thông tin liên hệ tư vấn chi tiết:
