Nhiều doanh nghiệp đang thắc mắc về tín chỉ carbon và thị trường carbon Việt Nam – làm thế nào để tận dụng cơ hội từ xu hướng xanh toàn cầu? Chúng tôi viết bài này để giải đáp các câu hỏi như: “Tín chỉ carbon là gì và doanh nghiệp có thể hưởng lợi ra sao khi Việt Nam xây dựng thị trường carbon?”.
Với cam kết giảm phát thải khí nhà kính, Việt Nam đang hoàn thiện cơ chế thị trường carbon; kiến thức về tín chỉ carbon và lộ trình phát triển sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hội nhập. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan, giải đáp các trường hợp doanh nghiệp quan tâm, và hướng dẫn quy định pháp luật liên quan.
Cơ sở pháp lý
- Luật Bảo vệ môi trường 2020.
- Nghị định 06/2022/NĐ-CP (ngày 07/01/2022) quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn.
- Nghị định 119/2025/NĐ-CP (ngày 09/6/2025) sửa đổi, bổ sung Nghị định 06/2022/NĐ-CP về phát thải khí nhà kính và thị trường carbon.
- Quyết định 232/QĐ-TTg (ngày 24/01/2025) của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt lộ trình phát triển thị trường carbon.
- (Ngoài ra có các Thông tư chuyên ngành như TT 01/2022/TT-BTNMT hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính…).
1. Tín chỉ carbon và thị trường carbon tại Việt Nam
1.1. Khái niệm tín chỉ carbon
- Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, tín chỉ carbon được định nghĩa là “chứng nhận có thể giao dịch thương mại và thể hiện quyền phát thải một tấn khí CO₂ hoặc tương đương”. Nói cách khác, mỗi tín chỉ carbon tương ứng với quyền thải 1 tấn CO₂ (hoặc khí nhà kính quy đổi tương đương).
- Doanh nghiệp hoặc dự án giảm phát thải dưới ngưỡng quy định sẽ được cấp tín chỉ carbon tương ứng khối lượng giảm đó, và có thể mang bán hoặc trao đổi trên thị trường. Công cụ này cho phép khuyến khích giảm phát thải theo cơ chế thị trường: đơn vị nào giảm tốt sẽ có thể bán tín chỉ, đơn vị thải vượt hạn mức sẽ cần mua để bù đắp.
- Thị trường carbon trong nước là không gian giao dịch tín chỉ carbon và hạn ngạch phát thải. Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định “Thị trường carbon trong nước gồm các hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon thu được từ cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon”.
- Mô hình thị trường carbon tại Việt Nam, tương tự như toàn cầu, giúp tối ưu chi phí thực hiện cam kết giảm phát thải: ai giảm tốt thì có lợi nhuận, ai vượt chuẩn thì phải mua tín chỉ bù lại. Hiện nay, Việt Nam đang trong giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn bị hạ tầng vận hành sàn carbon, coi thị trường carbon là phần không thể thiếu trong chiến lược tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
1.2. Lộ trình phát triển thị trường carbon
Pháp luật Việt Nam đã quy định lộ trình phát triển thị trường carbon gồm hai giai đoạn chính. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các quyết định liên quan, từ nay đến năm 2027 là giai đoạn xây dựng, thí điểm: Nhà nước hoàn thiện quy định quản lý tín chỉ carbon và hạn ngạch, thử nghiệm cơ chế trao đổi, thành lập sàn giao dịch tín chỉ carbon thí điểm từ năm 2025. Từ năm 2028, sàn carbon sẽ được vận hành chính thức trên toàn quốc, đồng thời kết nối với các thị trường carbon khu vực và quốc tế.
Ví dụ, Nghị định 06/2022 quy định “Tổ chức vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon chính thức trong năm 2028”. Lộ trình này đã được Chính phủ phê duyệt (Quyết định 232/QĐ-TTg 2025): giai đoạn thí điểm 2025–2027 và triển khai toàn diện từ 2028. Theo đó, các doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động làm quen ngay từ giai đoạn thử nghiệm (từ năm 2025) để đến năm 2028 đã sẵn sàng tham gia giao dịch trên thị trường carbon.
2. Cơ hội mới từ thị trường carbon tại Việt Nam
2.1. Lợi ích và cơ hội cho doanh nghiệp
- Thị trường carbon mở ra nhiều cơ hội kinh doanh và lợi ích cho doanh nghiệp. Đầu tiên, doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn doanh thu mới. Bằng cách đầu tư vào công nghệ, dự án giảm phát thải (như điện năng lượng tái tạo, xử lý khí thải, trồng rừng…) và đạt chuẩn thì có thể thu về tín chỉ carbon để bán trên sàn.Đây thực sự là nguồn thu xanh mới khi doanh nghiệp bán tín chỉ carbon và được tài trợ thêm cho các dự án giảm phát thải.
- Thứ hai, sở hữu tín chỉ carbon và tham gia thị trường carbon giúp doanh nghiệp nâng cao hình ảnh “thương hiệu xanh” và thu hút đầu tư bền vững. Việc tuân thủ tiêu chuẩn môi trường tốt (ví dụ ISO 14001, chứng nhận ESG) sẽ tạo lợi thế trong kêu gọi quỹ ESG và đối tác quốc tế.
- Thứ ba, thị trường carbon giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ môi trường. Chẳng hạn, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU áp dụng thuế đối với các mặt hàng phát thải cao như thép, xi măng, nhôm… Để giảm chi phí này khi xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam nên chủ động giảm phát thải và tham gia thị trường tín chỉ carbon để bù trừ lượng phát thải.
- Cuối cùng, sau năm 2028, khi sàn giao dịch vận hành chính thức, doanh nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận các cơ chế tài chính xanh toàn cầu. Việc kết nối với thị trường carbon quốc tế giúp thu hút đầu tư, phát triển dự án giảm thải, và tham gia sâu vào mạng lưới thương mại tín chỉ toàn cầu. Tóm lại, tham gia thị trường carbon không chỉ mang lại nguồn thu từ tín chỉ carbon mà còn gia tăng khả năng tiếp cận vốn xanh và uy tín thương hiệu cho doanh nghiệp.
2.2. Điều kiện tham gia và lưu ý
Để tham gia thị trường carbon, doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện về hoạt động và kiểm kê khí nhà kính. Theo Thông tư 01/2022/TT-BTNMT, các doanh nghiệp hoạt động trong năm lĩnh vực có mức phát thải cao (năng lượng, giao thông, chất thải, công nghiệp và nông-lâm-ngư) với tổng phát thải khí nhà kính ≥3.000 tấn CO₂e mỗi năm (hoặc tiêu thụ sơ cấp ≥1.000 TOE năng lượng) phải kiểm kê khí nhà kính.
→ Ví dụ, các nhà máy điện, xi măng, thép, hóa chất hiện thuộc diện kiểm kê bắt buộc. Sau khi kiểm kê, doanh nghiệp hoàn thiện báo cáo theo quy định; nếu có dự án giảm phát thải đạt chuẩn (được xác định tạo ra tín chỉ carbon) thì có thể đăng ký tham gia giao dịch. Nếu phát thải vượt hạn ngạch, doanh nghiệp cũng cần mua tín chỉ để bù đắp.
Các đơn vị muốn giao dịch tín chỉ carbon phải xây dựng hệ thống MRV (Đo lường – Báo cáo – Thẩm định) để đo lường chính xác khí thải, lưu trữ và báo cáo minh bạch. Doanh nghiệp cần đăng ký tài khoản trên sàn carbon quốc gia và tuân thủ quy chế giao dịch do Bộ Tài nguyên và môi trường ban hành. Đồng thời, cần đảm bảo tuân thủ các quy định khác về tài nguyên môi trường, tài chính, thuế và công bố ESG để được ưu tiên giao dịch.
Tổng hợp lại, các doanh nghiệp cần nắm rõ quy định pháp luật về kiểm kê và giảm phát thải, đồng thời chủ động chuyển đổi xanh để tham gia thị trường carbon một cách hiệu quả.
Các câu hỏi thường gặp
Thị trường carbon Việt Nam khi nào chính thức hoạt động?
Theo lộ trình quốc gia, giai đoạn thí điểm sàn carbon bắt đầu từ năm 2025, với số lượng doanh nghiệp đăng ký giao dịch thử. Sàn giao dịch carbon chính thức sẽ hoạt động toàn quốc vào khoảng năm 2028 (Quyết định 232/QĐ-TTg 2025).
Doanh nghiệp có bắt buộc tham gia thị trường carbon không?
Hiện thị trường carbon chưa bắt buộc với tất cả doanh nghiệp; tuy nhiên, các đơn vị phát thải lớn (đạt ngưỡng kiểm kê) bị bắt buộc phải thực hiện kiểm kê và báo cáo theo Nghị định 06/2022. Từ 2028, có thể sẽ có quy định bắt buộc về hạn ngạch và mua bán, tùy theo chính sách cụ thể ban hành sau đó.
Tín chỉ carbon mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp?
Tín chỉ carbon cho phép doanh nghiệp huy động vốn xanh và thu doanh thu từ việc bán tín chỉ. Doanh nghiệp tăng cường giảm phát thải không chỉ nâng cao thương hiệu xanh mà còn giảm chi phí thải khí (ví dụ giảm tiền thuế carbon khi xuất khẩu sang EU). Nói chung, tham gia thị trường carbon giúp doanh nghiệp đạt mục tiêu phát triển bền vững và cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế.
Công ty chúng tôi cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính và tư vấn pháp lý toàn diện cho doanh nghiệp. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ soạn thảo báo cáo kiểm kê theo Nghị định 06/2022, áp dụng đầy đủ các quy định mới nhất. Chúng tôi giúp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ pháp lý, hệ thống MRV và sẵn sàng tham gia thị trường carbon một cách hiệu quả. Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết và chuyên nghiệp về các giải pháp giảm phát thải và kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp của bạn.
Thông tin liên hệ tư vấn chi tiết:
