Trong bối cảnh các ngành sản xuất tại Việt Nam, đặc biệt là ngành dệt may, đang đối mặt với yêu cầu kiểm kê khí nhà kính ngày càng chặt chẽ, nhiều doanh nghiệp đang tự hỏi liệu mình có thuộc diện bắt buộc thực hiện báo cáo khí nhà kính ngành dệt may hay không. Tương tự, các lĩnh vực khác như ngành chế biến gỗ và ngành thép cũng đặt câu hỏi về nghĩa vụ kiểm kê phát thải của mình.
Bài viết này sẽ giải đáp vấn đề trên dựa trên cơ sở pháp lý hiện hành, phân tích danh mục doanh nghiệp phải kiểm kê, so sánh mức phát thải khí nhà kính ngành dệt may, ngành chế biến gỗ và ngành thép, đồng thời đưa ra khuyến nghị hành động phù hợp. Đặc biệt, chúng tôi nhấn mạnh vai trò của công ty tư vấn pháp lý Skylaw trong việc hỗ trợ doanh nghiệp các ngành này tuân thủ quy định và triển khai kiểm kê khí nhà kính đúng quy trình.
Cơ sở pháp lý để biết ngành dệt may có bắt buột kiểm kê khí nhà kính không?
Yêu cầu kiểm kê khí nhà kính của doanh nghiệp xuất phát từ Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Điều 91 Luật Bảo vệ Môi trường 2020 quy định Chính phủ xác định các cơ sở phát thải lớn phải kiểm kê khí nhà kính định kỳ.
Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022, quy định chi tiết việc giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. Nghị định 06/2022/NĐ-CP thiết lập tiêu chí xác định đối tượng kiểm kê khí nhà kính và lộ trình thực hiện.
Các tiêu chí trên nghĩa là nhiều ngành công nghiệp có mức sử dụng năng lượng cao đều thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính. Nghị định 06/2022/NĐ-CP nêu rõ ví dụ các cơ sở sản xuất trong các ngành hóa chất, xi măng, giấy, dệt may, nhựa… nếu dùng trên 1.000 TOE năng lượng mỗi năm thì thuộc đối tượng kiểm kê. Như vậy, doanh nghiệp ngành dệt may hoàn toàn có thể nằm trong diện bắt buộc nếu quy mô tiêu thụ năng lượng hoặc lượng phát thải của họ đủ lớn. Tương tự, các nhà máy thép hay thậm chí cơ sở chế biến gỗ lớn (ví dụ cơ sở sản xuất ván ép, gỗ MDF quy mô công nghiệp) với mức tiêu thụ điện, nhiên liệu đáng kể cũng có thể thỏa ngưỡng trên.
Đáng lưu ý, pháp luật quy định chỉ những cơ sở có tên trong danh mục do Thủ tướng ban hành mới bắt buộc kiểm kê khí nhà kính định kỳ. Bộ Tài nguyên và Môi trường giải thích rằng việc kiểm kê là nghĩa vụ bắt buộc đối với các cơ sở thuộc danh mục, đồng thời khuyến khích các cơ sở ngoài danh mục chủ động thực hiện tự kiểm kê và giảm phát thải. Danh mục sẽ được rà soát, điều chỉnh mỗi 2 năm một lần để bổ sung những cơ sở mới đạt ngưỡng hoặc loại bỏ cơ sở không còn đạt ngưỡng. Do đó, doanh nghiệp cần cập nhật danh mục hiện hành để biết mình có thuộc diện phải kiểm kê hay không.
Doanh nghiệp ngành dệt may có phải kiểm kê khí nhà kính không?
1. Tiêu chí xác định đối tượng kiểm kê
Như phân tích trên, tiêu chí chung để xác định doanh nghiệp phải kiểm kê khí nhà kính dựa vào ngưỡng phát thải và tiêu thụ năng lượng. Tóm lược các tiêu chí chính theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP:
- Phát thải từ 3.000 tấn CO₂e/năm trở lên;
- Hoặc tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE/năm trở lên (áp dụng cho cơ sở công nghiệp, nhà máy, tòa nhà thương mại…);
- Hoặc cơ sở xử lý chất thải rắn công suất trên 65.000 tấn/năm.
Đối với ngành dệt may, điều kiện phổ biến để rơi vào diện kiểm kê thường là tiêu thụ năng lượng vượt 1.000 TOE/năm. Các nhà máy dệt, nhuộm, xưởng may quy mô lớn sử dụng nhiều điện, hơi nước, nhiên liệu (ví dụ vận hành lò hơi hơi nước để nhuộm vải, hệ thống máy móc may công nghiệp quy mô lớn) rất dễ đạt mức 1.000 TOE tương đương.
Ngoài ra, nếu doanh nghiệp có lượng phát thải đo được trên 3.000 tấn CO₂ tương đương mỗi năm (bao gồm cả phát thải trực tiếp từ đốt nhiên liệu và phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện), thì cũng thuộc diện bắt buộc. Nhìn chung, các doanh nghiệp dệt may có quy mô sản xuất lớn hoặc sử dụng năng lượng nhiều sẽ thỏa các tiêu chí này.
2. Ngành dệt may có bị ảnh hưởng bởi danh mục bắt buộc không?
Câu trả lời là: CÓ.
- Ngành dệt may nằm trong số các ngành công nghiệp chịu sự quản lý chặt về phát thải. Thực tế, nhiều doanh nghiệp dệt may đã được liệt kê trong danh mục các cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính do Chính phủ ban hành.
- Theo thông tin từ Cục Biến đổi khí hậu, ngay danh mục đầu tiên (Quyết định 01/2022/QĐ-TTg) đã có 294 doanh nghiệp thuộc ngành dệt may và da giày phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Đây là con số không nhỏ, cho thấy phạm vi ảnh hưởng đáng kể trong ngành.
- Đến danh mục cập nhật năm 2024 (Quyết định 13/2024/QĐ-TTg), số doanh nghiệp dệt may/da giày thuộc diện bắt buộc vẫn còn khoảng gần 100 doanh nghiệp. Những doanh nghiệp này chủ yếu là các công ty quy mô lớn, tiêu thụ nhiều năng lượng hoặc có sản lượng xuất khẩu cao.
Như vậy, không phải tất cả doanh nghiệp dệt may đều phải kiểm kê, mà chỉ những doanh nghiệp đủ lớn mới thuộc diện bắt buộc. Tuy nhiên, về tổng thể, ngành dệt may bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quy định này. Các tập đoàn may mặc lớn, công ty dệt may xuất khẩu chủ lực hầu hết đều phải tuân thủ. Báo cáo của Bộ TN&MT cho biết danh sách hơn 2.100 doanh nghiệp phải kiểm kê khí nhà kính giai đoạn 2025 bao gồm các công ty xuất khẩu lớn trong ngành dệt may bên cạnh các tập đoàn sản xuất và năng lượng khác.
Điều này phản ánh rằng các doanh nghiệp dệt may hàng đầu (ví dụ: các đơn vị thuộc Tập đoàn Dệt May Việt Nam, Vinatex, và các công ty may mặc quy mô lớn như May 10, Việt Tiến, Nhà Bè,…) nhiều khả năng đều nằm trong danh mục kiểm kê. Nếu doanh nghiệp của bạn hoạt động trong lĩnh vực dệt may và có quy mô sản xuất đáng kể, hãy kiểm tra danh sách do Bộ TN&MT công bố hoặc Quyết định 13/2024/QĐ-TTg để xác định liệu doanh nghiệp có tên trong đó hay không.
3. Ví dụ về một số doanh nghiệp dệt may thuộc diện kiểm kê
Dựa trên các tiêu chí và danh mục công bố, có thể nêu vài ví dụ điển hình về doanh nghiệp dệt may nằm trong diện bắt buộc kiểm kê khí nhà kính:
- Các nhà máy dệt nhuộm lớn: Chẳng hạn, những nhà máy có công đoạn nhuộm vải, hoàn tất vải thường tiêu thụ rất nhiều nhiệt năng (than, dầu hoặc khí đốt để tạo hơi nước) và điện năng. Các doanh nghiệp như Vinatex Phú Bài, Dệt nhuộm Pacific… nếu đạt quy mô sản lượng lớn có thể nằm trong danh sách kiểm kê.
- Các công ty may mặc xuất khẩu hàng đầu: Những xưởng may có hàng chục nghìn công nhân, vận hành hàng nghìn máy may, máy điều hòa và chiếu sáng trong nhà xưởng rộng lớn, tiêu thụ điện ở mức cao. Ví dụ: Tổng công ty May 10, Công ty May Việt Tiến, TNG Thái Nguyên… là các đơn vị may mặc quy mô lớn có thể đã được đưa vào diện phải kiểm kê do tiêu thụ năng lượng vượt ngưỡng.
- Doanh nghiệp dệt may có vốn đầu tư nước ngoài (FDI): Nhiều nhà máy may mặc, dệt kim thuộc sở hữu FDI (Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc…) tại Việt Nam có quy mô sản xuất lớn (đặc biệt trong các khu công nghiệp may mặc ở Bình Dương, Đồng Nai, Bắc Ninh…). Những doanh nghiệp này vừa tiêu thụ năng lượng nhiều, vừa chịu sức ép tuân thủ tiêu chuẩn môi trường quốc tế nên thường nằm trong nhóm tiên phong thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Theo một số nguồn tin, các công ty xuất khẩu dệt may lớn chính là đối tượng được nhắm đến trong danh sách kiểm kê bắt buộc. Điều này có nghĩa là nếu doanh nghiệp dệt may của bạn có kim ngạch xuất khẩu cao, khách hàng quốc tế lớn và vận hành nhiều nhà máy, hãy chuẩn bị cho việc lập báo cáo phát thải định kỳ. Ngược lại, những doanh nghiệp dệt may quy mô nhỏ (ví dụ xưởng gia công vài trăm công nhân) thường chưa phải kiểm kê ngay, nhưng vẫn nên theo dõi tình hình để có kế hoạch chuyển đổi xanh phù hợp, bởi xu hướng quản lý phát thải sẽ ngày càng chặt chẽ hơn cả từ phía nhà nước lẫn khách hàng.
4. Hướng tiếp cận phù hợp, nên tự triển khai hay thuê tư vấn pháp lý?
Đứng trước yêu cầu kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp có hai lựa chọn chính: tự tổ chức triển khai nội bộ hoặc thuê đơn vị tư vấn chuyên nghiệp hỗ trợ. Mỗi cách tiếp cận có ưu và nhược điểm, tùy thuộc vào nguồn lực và năng lực của doanh nghiệp:
- Tự triển khai nội bộ: Phương án này đòi hỏi doanh nghiệp phải có đội ngũ nhân sự am hiểu về kỹ thuật môi trường, đo đạc và tính toán phát thải. Lợi ích là nhân viên của doanh nghiệp sẽ nắm rõ quy trình vận hành, dữ liệu sản xuất nên có thể thu thập thông tin đầy đủ, nhanh chóng. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ kiểm kê khí nhà kính là một lĩnh vực mới và phức tạp. Nhân sự nội bộ có thể chưa được đào tạo bài bản về phương pháp tính toán phát thải theo IPCC hoặc ISO 14064, dẫn đến sai sót trong báo cáo. Việc tự làm đòi hỏi đầu tư thời gian nghiên cứu các thông tư hướng dẫn (như Thông tư 17/2022/TT-BTNMT về đo đạc báo cáo, hoặc các quyết định về hệ số phát thải). Nếu doanh nghiệp dệt may, chế biến gỗ hay thép của bạn đã có sẵn phòng quản lý môi trường với nhân viên có chuyên môn, bạn có thể cân nhắc tự thực hiện, nhưng cần chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức và quy trình.
- Thuê tư vấn pháp lý và kỹ thuật: Đây là xu hướng phổ biến hiện nay, đặc biệt đối với các doanh nghiệp lần đầu thực hiện kiểm kê. Các công ty tư vấn chuyên nghiệp (như Skylaw) có đội ngũ luật sư và chuyên gia môi trường giàu kinh nghiệm, am hiểu quy định pháp luật Việt Nam cũng như thông lệ quốc tế về GHG. Khi thuê tư vấn, doanh nghiệp sẽ được hướng dẫn từng bước: từ xác định phạm vi kiểm kê, thu thập dữ liệu hoạt động, lựa chọn hệ số phát thải phù hợp, đến tính toán lượng phát thải và lập báo cáo theo đúng mẫu. Tư vấn cũng hỗ trợ doanh nghiệp gửi báo cáo qua hệ thống trực tuyến cho Bộ TN&MT đúng hạn. Ưu điểm của việc thuê ngoài là đảm bảo tính chính xác, tuân thủ đúng quy định pháp lý, giảm tải công việc cho bộ phận nội bộ. Đặc biệt với những ngành phức tạp như ngành thép (nhiều nguồn phát thải, quy trình sản xuất nhiều công đoạn) hoặc ngành dệt may (chuỗi cung ứng dài, phát thải gián tiếp lớn), sự hỗ trợ của tư vấn giúp tránh thiếu sót. Điểm cần lưu ý là doanh nghiệp sẽ tốn thêm chi phí dịch vụ; nhưng chi phí này thường hợp lý so với lợi ích đạt được, nhất là so với rủi ro nếu báo cáo sai có thể dẫn đến rủi ro pháp lý hoặc ảnh hưởng uy tín.
Xu hướng hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp lựa chọn kết hợp cả hai: xây dựng năng lực nội bộ đồng thời thuê tư vấn hỗ trợ những bước quan trọng. Ví dụ, doanh nghiệp có thể cử nhân sự tham gia các khóa đào tạo về kiểm kê khí nhà kính (có các khóa chuyên sâu cho ngành dệt may, ngành thép), tự thu thập dữ liệu, sau đó nhờ tư vấn rà soát, tính toán và hoàn thiện báo cáo. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí, vừa giúp doanh nghiệp học hỏi để tự chủ hơn trong tương lai.
Dù chọn cách nào, điều quan trọng là doanh nghiệp nên hành động sớm. Kiểm kê khí nhà kính không chỉ để đối phó quy định, mà còn giúp doanh nghiệp quản trị carbon hiệu quả, nhận diện cơ hội tiết kiệm năng lượng, cải tiến công nghệ và nâng cao hình ảnh xanh. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để thích ứng với các cơ chế mới như thị trường carbon hay thuế carbon điều chỉnh (ví dụ CBAM của EU ảnh hưởng các ngành thép, xi măng, phân bón,…). Doanh nghiệp dệt may, chế biến gỗ hay thép nếu chậm trễ có thể mất cơ hội cạnh tranh trên thị trường quốc tế vốn ngày càng đề cao tiêu chí phát thải thấp.
Câu hỏi thường gặp về kiểm kê khí nhà kính theo ngành
Câu hỏi 1: Tất cả doanh nghiệp trong ngành dệt may có phải kiểm kê khí nhà kính không?
Không. Chỉ những doanh nghiệp ngành dệt may có quy mô lớn, phát thải hoặc tiêu thụ năng lượng vượt ngưỡng quy định (trên 3.000 tấn CO₂ hoặc 1.000 TOE mỗi năm) mới thuộc diện bắt buộc kiểm kê. Hiện khoảng gần 100 doanh nghiệp dệt may, da giày lớn nằm trong danh sách kiểm kê khí nhà kính. Các doanh nghiệp nhỏ hơn chưa phải bắt buộc, nhưng nên chủ động theo dõi và chuẩn bị cho xu hướng quản lý phát thải trong tương lai.
Câu hỏi 2: Chu kỳ báo cáo kiểm kê khí nhà kính là bao lâu một lần?
Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và hướng dẫn, doanh nghiệp thuộc danh mục phải kiểm kê sẽ thực hiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm/lần. Ví dụ, danh sách ban hành năm 2024 sẽ yêu cầu các cơ sở trong danh sách nộp báo cáo cho dữ liệu năm 2024 (hạn chót thường vào cuối năm 2025) và cập nhật tiếp vào năm 2026 cho dữ liệu năm 2026, cứ như vậy. Ngoài ra, hằng năm doanh nghiệp còn phải xây dựng hoặc cập nhật kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính của mình.
Câu hỏi 3: Doanh nghiệp không thuộc danh sách bắt buộc có nên tự nguyện kiểm kê không?
Khuyến khích là có. Mặc dù pháp luật chỉ bắt buộc các cơ sở trong danh mục, nhưng Chính phủ khuyến khích các cơ sở ngoài danh sách chủ động kiểm kê và giảm phát thải. Việc tự nguyện kiểm kê giúp doanh nghiệp nắm rõ “sức khỏe carbon” của mình, từ đó có chiến lược tiết giảm chi phí năng lượng, cải tiến quy trình sản xuất xanh hơn. Hơn nữa, nhiều khách hàng quốc tế hiện yêu cầu nhà cung cấp báo cáo dấu chân carbon sản phẩm – nếu doanh nghiệp đã có sẵn số liệu kiểm kê thì sẽ đáp ứng được nhanh chóng. Đây cũng là bước chuẩn bị để sau này nếu doanh nghiệp rơi vào diện bắt buộc, sẽ không bị bỡ ngỡ.
Doanh nghiệp cần chủ động lập kế hoạch kiểm kê và giảm phát thải để tuân thủ luật cũng như các cam kết quốc tế, và Skylaw với đội ngũ chuyên gia am hiểu pháp luật môi trường và tiêu chuẩn kiểm kê quốc tế sẵn sàng đồng hành từ việc xác định nghĩa vụ pháp lý, hướng dẫn thu thập dữ liệu, tính toán chính xác lượng phát thải, lập báo cáo theo yêu cầu Bộ Tài nguyên và Môi trường đến xây dựng kế hoạch giảm nhẹ khả thi, với giải pháp kỹ thuật chuyên biệt cho từng ngành như tối ưu lò hơi cho dệt may, chu trình đốt lò cao cho thép hay tận dụng phụ phẩm sinh khối trong chế biến gỗ, giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực, tránh rủi ro pháp lý và nâng tầm uy tín xanh; hãy liên hệ Skylaw ngay hôm nay để được hỗ trợ toàn diện hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Thông tin liên hệ tư vấn chi tiết:
